การศึกษาพระสมเด็จฯ ไม่เพียงแต่ต้องเรียนรู้ลักษณะของพระแท้ แต่ยังต้องเข้าใจลักษณะของพระปลอมอีกด้วย บทความนี้เจาะลึกถึงลักษณะของพระสมเด็จฯ ปลอมประเภทต่างๆ รวมถึงวิธีการปลอมแปลง เพื่อให้ผู้สนใจสามารถแยกแยะและเข้าใจได้อย่างถูกต้อง
ในการศึกษา พระสมเด็จ ฯ นอกเหนือจากการทำความเข้าใจลักษณะของ พระสมเด็จ ฯ แท้ของท่านเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) แล้ว การเรียนรู้ลักษณะของ พระสมเด็จ ฯ ปลอมก็เป็นสิ่งสำคัญเช่นกัน ดังคำกล่าวที่ว่าการศึกษา พระสมเด็จ ฯ ต้องศึกษาทั้งพระแท้และ พระปลอม พระสมเด็จ ฯ ปลอมแบ่งได้เป็นสองประเภท: ประเภทแรกดูง่าย ส่วนประเภทที่สองดูยาก หรือที่เรียกว่า “งานฝีมือ” บทความนี้จาก “ศาสตร์แห่ง พระสมเด็จ ” จะนำเสนอลักษณะของ พระสมเด็จ ฯ ปลอม โดยอ้างอิงจากองค์ความรู้ของ ตรียัมปวาย ในหนังสือปริอรรถาธิบายแห่ง พระเครื่อง
เล่ม 1 และจากครูบาอาจารย์หลายท่าน เพื่อประโยชน์ทางการศึกษา\ตรียัมปวายกล่าวว่า พระปลอมประเภทแรกนี้ไม่ต้องใช้ความชำนาญในการพิจารณาเลย เพียงมองก็ทราบว่าเป็นของปลอม (คำว่า “ของปลอม” ในที่นี้ ตรียัมปวายหมายถึงพระที่สร้างโดยเกจิอาจารย์รุ่นใหม่ด้วย เพื่อความเข้าใจง่าย) สามารถตัดออกจากการพิจารณาได้ทันที ลักษณะของพระปลอมประเภทแรกมีดังนี้: 1. มีขนาดใหญ่กว่าปกติ หากมีขนาดใหญ่กว่าพระสมเด็จฯ ทั่วไป (เทียบจากขนาดใกล้เคียงของจริง) ถือเป็นของปลอมทั้งหมด 2. รูปเจ้าพระคุณสมเด็จฯ มีทั้งแบบแบนและลอยตัว บางองค์มีกริ่งในตัว แต่เป็นเนื้อผงสีคล้ำเนื่องจากแช่น้ำหมากหรือลงรักปิดทอง ซึ่งมีการทำมานานแล้ว เกจิอาจารย์รุ่นใหม่ก็ทำด้วย ตรียัมปวายกล่าวว่า เจ้าพระคุณสมเด็จฯ ไม่เคยสร้างรูปตัวท่านเอง 3. แบบตราแผ่นดิน มีหลายขนาด สีขาวบ้าง หม่นคล้ำบ้าง บางองค์มีขนาดเท่ากล่องบุหรี่ มีทั้งของเถื่อนและของเกจิอาจารย์รุ่นหลัง ของเดิมไม่มีแน่นอน 4. มีอักษรจารึก ไม่ว่าจะรูปแบบใด หากมีอักษรจารึกคล้ายลายมือเจ้าพระคุณฯ มอบให้แก่ผู้ใดผู้หนึ่ง เช่น “สมเด็จโต ถวายพระจอมเกล้า” หรือ “ถวายเมื่อ ร.ศ.” ถือเป็นของเถื่อน 5. มีอักขระเลขยันต์ ของจริงไม่มีแน่นอน นอกจากเป็นของเกจิอาจารย์รุ่นหลัง นอกนั้นเป็นของปลอม 6. มีวรรณะผิดปกติ ของปลอมที่มีสีหม่นเข้มจัด หรือเหลืองจัด ผิดธรรมชาติของเนื้อปูนปั้น เห็นแล้วสะดุดตา ประดิษฐ์ขึ้นโดยเจตนา เป็นของปลอมโดยไม่ต้องพิจารณาด้านอื่น\สำหรับพระปลอมประเภทที่สอง หรือ “งานฝีมือ” เป็นประเภทที่ดูยาก การทำความเข้าใจต้องเรียนรู้ขั้นตอนและวิธีการปลอมแปลง การปลอมแปลงพระสมเด็จฯ มีหลายวิธี เช่น การปลอมแปลงพิมพ์พระ การถอดพิมพ์ การแกะองค์พระจากพระเครื่องที่มีลักษณะใกล้เคียง การแกะแม่พิมพ์ใหม่ และการปลอมแปลงเนื้อพระ การปลอมแปลงพิมพ์พระ: การถอดพิมพ์: มีหลายรูปแบบ อาจใช้วัสดุประเภทซิลิโคน หรือวัสดุอื่นที่มีคุณสมบัติใกล้เคียง หรืออาจใช้ปูนเปลือกหอยมาทำ โดยนำมาประกบกับองค์พระแล้วปล่อยให้แข็งตัว จากนั้นจึงถอดพิมพ์เพื่อใช้กดพระ ตรียัมปวายกล่าวถึงการปลอมแปลงพระฝีมือดีรายหนึ่งที่เริ่มทำเมื่อประมาณ 40 ปีก่อน เรียกว่า “ฝีมืออานนท์” โดยกล่าวว่า “เป็นการปลอมแปลงในลักษณะถอดพิมพ์จากของจริง มีการเสริมแต่งเล็กน้อย เพื่อมิให้ลักษณะรางเลือนตลอดจนการหดตัวของเนื้อ ดังนั้น สัณฐานขนาดจึงใกล้เคียงของจริงมาก...” “ศาสตร์แห่งพระสมเด็จ” เห็นว่า พระถอดพิมพ์มักมีขนาดเล็กกว่าเดิม และความคมชัดลดลง จึงต้องมีการเซาะแต่งแม่พิมพ์ ทำให้เห็นร่องรอยการเซาะแต่ง และอาจเกิดความผิดเพี้ยนของแม่พิมพ์ นิรนาม ผู้เชี่ยวชาญพระสมเด็จฯ จากนิตยสารพรีเชียส (ภายใต้การดูแลของ ผู้ช่วยศาสตราจารย์รังสรรค์ ต่อสุวรรณ) กล่าวว่า “..การมีอายุขององค์พระร้อยกว่าปี มีการหดเหี่ยวถึงปัจจุบันจะมีลักษณะอย่างไร ให้นึกถึงว่าถ้ามีการถอดพิมพ์ใหม่ในลักษณะการหดตัวของเส้นลายพระที่เป็นสันนั้น ถ้าถอดพิมพ์ใหม่ เส้นลายจะหลุดติดในแม่พิมพ์” อาจารย์ประชุม กาญจนวัฒน์ กล่าวในหนังสือสามสมเด็จ ซึ่งพิมพ์เมื่อปี พ.ศ
พระสมเด็จ พระปลอม การปลอมแปลง ตรียัมปวาย วิธีดูพระ