สำรวจพัฒนาการของรัฐธรรมนูญไทย: การเปลี่ยนผ่านจากระบอบคณาธิปไตยในช่วงแรกเริ่ม และบทบาทของ 'สภาปรีดี' ในการเมืองไทย
ก่อนที่จะมี รัฐธรรมนูญ ฉบับที่ 4 หรือ รัฐธรรมนูญ แห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. 2490 เรามี รัฐธรรมนูญ ฉบับที่ 2 คือฉบับ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 และฉบับที่ 3 คือฉบับ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489 ผู้เขียนได้ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของ รัฐธรรมนูญ ฉบับที่ 2 ซึ่งมีผลบังคับใช้ในช่วงระหว่าง พ.ศ.
2475-2489 รัฐธรรมนูญฉบับนี้ถูกมองว่าเป็นรากฐานที่นำไปสู่การก่อตัวของระบอบคณาธิปไตย ซึ่งเป็นการสืบทอดอำนาจโดยกลุ่มคณะราษฎร สาเหตุหลักที่ทำให้รัฐธรรมนูญฉบับนี้มีลักษณะเช่นนั้น มาจากการแต่งตั้งผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ชุดแรกในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2476 ซึ่งมาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี ซึ่งเป็นผลพวงมาจากการทำรัฐประหาร นอกจากนี้ สมาชิกคณะราษฎรต่างผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนกันเข้ามาดำรงตำแหน่งในคณะรัฐมนตรีและสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เป็นระยะเวลานานถึง 13 ปี จนกระทั่งมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ นั่นคือ ฉบับที่ 3 เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489\รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 แม้ว่าจะได้ยกเลิกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 และแทนที่ด้วยสมาชิกพฤฒสภา แต่ก็ยังคงกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามีอำนาจในการให้ความเห็นชอบคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้ง แม้ว่าจะมีการกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกตั้งของประชาชนในอนาคต แต่ในระยะแรก รัฐธรรมนูญฉบับนี้ได้กำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกตั้งของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเอง ทำให้เกิดคำถามตามมาว่า สมาชิกพฤฒสภาจำนวน 80 คนที่ได้รับการเลือกตั้งโดยสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรนั้น เป็นใครและมีความเชื่อมโยงกับกลุ่มใด เหตุใดคนในสมัยนั้นจึงเรียกพฤฒสภาว่าเป็น “สภาปรีดี” การทำความเข้าใจถึงที่มาและบทบาทของสมาชิกพฤฒสภาในยุคนั้น จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการทำความเข้าใจถึงพัฒนาการทางการเมืองของประเทศไทยในช่วงเวลานั้น\เพื่อเป็นการเจาะลึกถึงบุคคลสำคัญในยุคนั้น ขอยกตัวอย่าง คุณเดือน ผู้ซึ่งได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เมื่อวันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2478 ท่านสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกด้านกฎหมายจากมหาวิทยาลัยปารีสเมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2473 ขณะอายุเพียง 25 ปี คุณเดือนเป็นนักเรียนนอกที่ไม่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 แต่หลังจากนั้น ท่านได้เข้ามามีบทบาทในการปรับปรุงกรมร่างกฎหมาย และต่อมาได้ย้ายไปทำงานที่คณะกรรมการร่างกฎหมาย สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรีเป็นเวลาประมาณสองปี ก่อนที่จะได้รับการแต่งตั้งให้เป็นเลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกาเมื่อวันที่ 30 ตุลาคม พ.ศ. 2478 และดำรงตำแหน่งนี้เป็นเวลานานถึง 10 ปี นอกจากนี้ เมื่อมีการจัดตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมืองขึ้นในช่วงต้นปี พ.ศ. 2477 คุณเดือนยังได้เข้ามาช่วยงาน ดร.ปรีดี พนมยงค์ ผู้ประศาสน์การของมหาวิทยาลัย และได้รับความไว้วางใจให้ดำรงตำแหน่งเลขาธิการคนแรกของมหาวิทยาลัย พร้อมทั้งช่วยบรรยายวิชาต่างๆ ตั้งแต่เริ่มก่อตั้งมหาวิทยาลั
รัฐธรรมนูญ คณาธิปไตย คณะราษฎร สภาปรีดี ปรีดี พนมยงค์ การเมืองไทย