ถอดบทเรียนที่คนทำงานต้องรู้! กรณีโบนัสไดกิ้น เมื่อ“โบนัส” ไม่ใช่แค่ตัวเลข แต่คือความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจ เพราะบริษัทมอง เป็นต้นทุน แต่พนักงานมอง “คุณค่า” ที่ทำมาตลอดทั้งปี
ขณะที่สิ้นปีใกล้เข้ามา ผู้คนในวัยทำงานทั่วประเทศต่างอยู่ในช่วงเวลาแห่งความคาดหวัง การประกาศ"โบนัส" ประจำปีที่รอคอยมาตลอดทั้งปี จากการทุ่มเททำงานอย่างหนัก ในห้วงอารมณ์นี้เอง กลับมีข่าวใหญ่ที่สะท้อนให้เห็นว่า"โบนัส" ไม่ใช่แค่เรื่องของความดีใจส่วนบุคคล แต่เป็นประเด็นทางเศรษฐกิจและ แรงงานสัมพันธ์ ที่ละเอียดอ่อนอย่างมากประเด็นร้อนที่หลายคนติดตามคือ ข้อพิพาทเรื่อง การจ่ายโบนัส ระหว่าง บริษัท ไดกิ้น อินดัสทรีส์ กับ สหภาพแรงงาน ที่ยืดเยื้อจนต้องมีการ ปิดงาน ไม่ให้สมาชิกสหภาพฯ เข้าทำงาน หลังจากเจรจากันถึง 12 รอบแต่ยังไม่สามารถตกลงกันได้ฝั่งสหภาพฯ เรียกร้องขั้นต้น โบนัส 8 เดือน + 28,000 บาท เหตุผลที่สหภาพฯ ไม่ยอมรับ คือ บริษัทมี ผลกำไร เพิ่มขึ้นเป็น 5,900 ล้านบาท ในปีนี้ แต่กลับเสนอโบนัส ลดลง จากที่เคยจ่าย 7 เดือน + 12,000 บาท ในปีก่อน นอกจากนี้ การเจรจายังมีประเด็นเรื่อง สวัสดิการ ที่บริษัทต้องการขอปรับเปลี่ยนเงื่อนไข ค่าตอบแทนพิเศษ สำหรับพนักงาน"ไม่ขาด ไม่ลา ไม่มาสาย" ซึ่งเดิมมีสิทธิได้รับ ทองคำ ตามอายุงาน แต่บริษัทอ้างว่าต้องปรับเปลี่ยนเป็น เงิน สูงสุดไม่เกิน 40,000 บาท เนื่องจาก ราคาทองคำ ในตลาดสูงขึ้นมากขณะมุมมองของสาธารณะต่อข่าวนี้ มีทั้งความเห็นใจและตั้งคำถาม บ้างก็มองว่าข้อเรียกร้องสูงเกินไปในภาวะเศรษฐกิจแบบนี้ ในขณะที่บางส่วนก็ชี้ว่าการมีงานทำในภาวะเศรษฐกิจเช่นนี้ก็ดีแล้ว แต่ในทางกฎหมายและแรงงานสัมพันธ์ มีหลักการที่น่าสนใจ 1.
สหภาพแรงงานคำนวณจากงบการเงิน ตามหลักการของแรงงานสัมพันธ์ อ. ตรีเนตร สาระพงษ์ แห่งเพจกฎหมายแรงงาน ชี้ว่า สหภาพแรงงานไม่ได้"มโนตัวเลข" แต่พวกเขาใช้"งบการเงิน" ของบริษัทเป็นฐานคิด ไม่แปลกที่สหภาพไดกิ้นจะเรียกร้องสูง เมื่องบการเงินแสดง กำไร 5.9 พันล้านบาท เพราะกำไรที่เพิ่มขึ้นเหล่านี้ ย่อมเกิดจาก แรงกายแรงใจ ของลูกจ้างด้วย ไม่ใช่ฝีมือของนายจ้างเพียงฝ่ายเดียว 2. สวัสดิการเป็น"สภาพการจ้าง" ที่เปลี่ยนแปลงเองไม่ได้ เพราะข้อตกลงเรื่องการให้ทองคำและเขียนไว้ในคู่มือ ถือเป็น สภาพการจ้าง ไม่ใช่อำนาจบริหาร ดังนั้น นายจ้าง ไม่สามารถ ปรับลดหรือยกเลิกโดยพลการได้ หากต้องการเปลี่ยนแปลง ต้องมีการ ยื่นข้อเรียกร้อง หรือ ทำข้อตกลง ให้ลูกจ้างยินยอม ซึ่งหากตกลงกันไม่ได้ ก็อาจนำมาซึ่งการ ปิดงาน หรือ นัดหยุดงาน ได้ ซึ่งเป็นกลไกปกติของระบบ แรงงานสัมพันธ์ในมุมมองของบริษัทหรือ นายจ้าง เงินโบนัสถือเป็น ต้นทุน อย่างหนึ่งในการดำเนินธุรกิจ และการบริหารจัดการย่อมส่งผลกระทบต่อสภาพคล่องและแผนการเงินในปีถัดไป ข้อมูลจาก jobsdb.com และ hrnote.asia อธิบายไว้ว่า โบนัส คือเงินค่าตอบแทนพิเศษที่บริษัทมอบให้นอกเหนือจากเงินเดือนเพื่อแสดงความสำคัญและเป็น เครื่องมือสร้างแรงจูงใจ และ ขวัญกำลังใจ ในการทำงาน โบนัสไม่ใช่ข้อกำหนดทางกฎหมาย ฉะนั้น การจ่ายโบนัส ไม่ใช่สิ่งที่กฎหมายกำหนด ให้นายจ้างต้องจ่าย เว้นแต่จะมีการระบุเป็น เงื่อนไข ในสัญญาจ้างงาน นโยบายบริษัท หรือข้อตกลงที่มีหลักฐานชัดเจน -โบนัสแปรผันตามผลประกอบการ เป็นรูปแบบที่ได้รับความนิยมสูงสุด เพราะมีความ ยืดหยุ่น หากผลประกอบการดีก็จ่ายมาก หากย่ำแย่ก็งดจ่ายได้ ซึ่งช่วยลด ภาระความเสี่ยง ทางการเงินของบริษัท -โบนัสแปรผันตามศักยภาพพนักงาน มักใช้ในองค์กรขนาดใหญ่ เพื่อให้ ความยุติธรรม กับพนักงานที่ทำผลงานได้ดีกว่า โดยพิจารณาจาก เกรด หรือระดับผลการปฏิบัติงาน เช่น ได้รับโบนัสเป็น 1.0 หรือ 1.2 เท่าของเงินเดือน เป็นต้น3.อำนาจตัดสินใจ ผู้ที่มีอำนาจตัดสินใจเรื่องโบนัสที่แท้จริงคือ ผู้บริหารระดับสูง หรือ เจ้าของกิจการ โดยมีฝ่ายทรัพยากรบุคคลเป็นผู้รวบรวมข้อมูลสำคัญ เช่น ประวัติการทำงาน วันลา มาสาย และนำผลการประเมินเข้าสู่สูตรคำนวณ ดังนั้น ไม่ว่าจะจ่ายเป็น โบนัสประจำปี หรือ โบนัสตามผลงาน การตัดสินใจของบริษัทในการจ่ายมากหรือน้อยนั้น คือการ บริหารจัดการต้นทุน ในขณะที่ตัวเลขดังกล่าวเป็นตัวแทนของ"คุณค่า" ที่ลูกจ้างได้ทุ่มเทมาตลอดปี ข้อดีของการให้เงินโบนัสกับพนักงาน คือกรทำให้พนักงานรู้สึกว่าบริษัทให้คุณค่าและยกย่องในผลงาน ซึ่งจะช่วยส่งเสริมความมั่นใจและกระตุ้นให้พนักงานทุ่มเทในการทำงานมากยิ่งขึ้น ส่งผลให้ประสิทธิภาพการทำงานโดยรวมของบริษัทเพิ่มขึ้นตามไปด้วย อีกนัยพนักงานจะรู้สึกว่าบริษัทก็มองเห็นคุณค่าในตัวพวกเขา ทำให้พนักงานมองเห็นว่าบริษัทต้องการรักษาเราไว้เหมือนกัน จึงทำให้เกิดความคิดที่อยากจะเติบโตไปพร้อมกับบริษัทนี้ไปนานๆ นั่นเอง โบนัสจึงเป็นมากกว่าแค่ตัวเลขที่โอนเข้าบัญชี แต่มันคือ จุดเชื่อมโยงทางเศรษฐกิจ ที่สะท้อนทั้งความมั่นคงของบริษัท และความคาดหวังในคุณค่าของพนักงาน ซึ่งเป็นรากฐานของความสัมพันธ์ที่มั่นคงระหว่างนายจ้างกับลูกจ้างข้อแรก โบนัสจ่ายด้วยเงิน แต่ถูกตีค่าด้วยความรู้สึก
บริษัท ไดกิ้น อินดัสทรีส์ สวัสดิการพนักงาน การจ่ายโบนัส มุมมองนายจ้าง สหภาพแรงงาน การวางแผนการเงิน